Saç Dökülmesi, Saç Dökülmeleri
Saç dökülmesi, insanoğlunun en eski ve en önemli güzellik sorunlarından
biridir ve deri hastalıkları uzmanlarına başvuru nedenleri arasında önemli yer
tutar. Tıbbi olarak saç dökülmesi, saç köklerini tam olarak yıkıma uğratarak;
iz bırakan, yani saçın yeniden çıkma şansı olmayan dökülmeler ve iz bırakmayan
dökülmeler olarak ikiye ayrılabilir. Halk arasında tanınan, iz bırakmayan
dökülmelerdir. İz bırakanlar; yanıklar, kellik hastalığı ve daha az tanınan,
çok sık görülmeyen bir grup deri hastalığıdır ve çoğu kez saçlı deri içerisinde
bölgesel dökülme alanları şeklinde görülür. İz bırakmayan dökülmelerde ise;
dökülme nedeni ortadan kaldırılabilirse saçların tekrar çıkma şansı yüksektir.
Bunların arasında en iyi tanınanı, erkekler için neredeyse kader olarak kabul
edilen doğal dökülmedir (fizyolojik veya androjenik dökülme). Bu dökülme
tipinde kalıtımın önemli payı olmakla birlikte etkileyen diğer faktörler pek
bilinmemektedir. En çok üzerinde durulan ve tartışılan konu, erkeklik
hormonlarının (androjen) etkileridir. Bir şekilde bilinmeyen bir mekanizmayla
etkileri olabilecek gibi görünmekle birlikte, doğrudan bu hormonun fazlalığına
bağlı değildir. Erkeklik hormonlarının kel erkeklerde fazla olduğu varsayımı
uzun süre gündemde kalmış ve en güçlü savunucuları da kel kafalı erkekler
olmuşlardır. Bu kişilerde erkeklik hormonlarında fazlalık saptanamamış olmakla
birlikte, kadınlık hormonları (östrojen) verildiğinde veya erkeklik
hormonlarının etkisini azaltılıp, ilşevlerini engelleyen ilaçlar verildiğinde
gerçekten saçlarda yeniden çıkmalar olabilmektedir; fakat bununla birlikte
göğüs ve kalça büyümesi gibi bazı kadınsı özelliklerin oluşması da müessesenin
hediyesi olarak gelen kaçınılmaz bir sonuçtur. Günümüzde ilaç araştırıcılarının
en önemli araştırma konularından biri, promosyonlarından arındırılmış bir saç
ilacıdır. Saçların yağlı ve kepekli olmasının da saç dökülmesi üzerinde etkili
olduğu düşüncesi çok uzun zamandan beri vardır ve neredeyse her on yılda bir,
etkiliyor - etiklemiyor şeklinde gündeme gelmektedir.
Son zamanlarda güneş ışınlarının da saç dökücü etkisinden söz edilir olmuştur.
Psikolojik faktörlerin etkisi ise çok açık değildir. Erkek tipi dökülmede,
seyrelme alnın iki yanı ve tepenin arka kısmından başlar ve yavaş yavaş
ilerleyerek aradaki saçlar dökülmezler. Bu tip dökülmelerde kesin bir çözüm
bulma olanağı yoktur. Dökülme ağız yoluyla alınan bazı ilaçlar ve dıştan
uygulanan bazı ilaç veya kozmetiklerle yavaşlatılabilir.
Kadınların saç dökülmelerinde ise çok farklı bir durum vardır. Kadınlarda,
cinsiyet özellikleri nedeniyle erkeklerdeki gibi doğal kabul edilen ve
kaçınılmaz dökülmeler yoktur. Erkeklerdekine benzer bir dökülme söz konusu ise,
muhakkak altında bir neden aramak gerekir. Kadınlarda sık karşılaştığımız
sorunlardan birisi ''yalancı dökülmelerdir''. Bu hastalar, genellikle bize avuç
avuç, topak topak, ''lavabo lavabo ve küvet küvet'' saç dökülmesinden yakınarak
gelirler. Bunlar arasında gerçek saç dökülmesi olanlar çok fazla değildir.
Çünkü tanımlanan dökülmeler saç yıkama ve fırçalama sırasında olan
dökülmelerdir, yani dökülme aşamasında olan saçların doğal dökülmesidir;
yerlerine yenileri gelecektir. Daha önceki derslerimizde (özür dilerim!
sohbetlerimizde) bu konudan söz etmiştirk. Bir tutam saç alınarak bunların
incelenmesiyle (trikogram) gerçek saç dökülmesi olup olmadığına karar
verilebilir. Bazen saçların aniden son faza geçmeleri görülebilir ki, bunlar
çok özel hastalık durumları veya ilaç yan etkilerine bağlı olarak seyrek
görülen olaylardır. Gerçek dökülmenin bir başka belirtisi de saçlarda seyrelme
görülmesidir. Seyrelmenin genel veya belirli bir bölgede olması da yol
göstericidir. Özellikle tepede, erkek tipi dökülmeye benzer seyrelme varsa, bu
hormonal bir bozukluğun işareti olabilir ve bulgular bu yönde araştırılmalıdır.
Beraberinde adet görme (menstrüasyon) bozuklukları, kıllanma artışı görülüyorsa
bu hormonal bozukluk olasılığını arttıran bir durumdur. Bir başka önemli neden
kansızlığın bazı şekilleri, özellikle demir eksikliği anemisidir. Doğum
yaptıktan 3 - 4 ay kadar sonra başlayan ve tam nedeni anlaşılaamış bir özel
dökülme şekli daha vardır ve 6 ay kadar sonra düzelir. Uzun süren çok sıkı
zayıflama rejimleri de saç dökülmelerine neden olabilir. Bu neden erkekler için
de geçerlidir, fakat gerek erkeklerde doğal dökülme nedeniyle gözden kaçması,
gerekse kadınların fazla diyetsever olmaları nedeniyle, kadınlardaki saç
dökülme nedenleri arasında yer almaktadır. Kadınlarda saç dökülmesine neden
olan üçüncü önemli etken ise psikolojik nedenlerdir. Özellikle dertli olmanın
meziyet sayıldığı ülkemizde, dert ve sıkıntı bolluğu bu nedeni biraz daha ön
plana çıkartmakta ve olayı daha romantik bir hale getirmektedir. Üstelik bu
dökülen saçlar, eşlerin ve çocukların yoluna süpürge edilmiş saçlar olduğu için
durum daha da vahimleşmektedir. Psikolojik neden aslında erkekler için de
geçerli olması gereken bir nedendır; fakat erkeklik gururu böyle şeylere izin
vermez. Erkekler güçlüdür, sağlamdır, ağlamaz, açık vermez, bağırlarına taş
basarak sıkıntılara erkekçe göğüs gerer.
Hem kadınlarda hem erkeklerde geçerli olan bazı saç dökülme nedenleri de
vardır, fakat bunlar daha seyrek görülürler ve neden ortadan kalkınca durum
düzelir. Bu tip dökülmelerde, genellikle saçlı derinin her tarafında eşit oranda
seyrelmeler görülür.
Başta kanser ilaçları olmak üzere bazı ilaçlar ve kimyasal maddeler, tifo gibi
yüksek ateşli, ağır seyreden ve uzun süren hastalıklar, tiroid bezinin guatr
gibi hastalıkları böyle dökülmelere neden olabilir. İz bırakmayan, parçalı
dökülmelerin en önemlisi ''pelade-alopecia areata'' adı verilen ve kesin nedeni
belli olmayan hastalıktır. Halk arasında, mantarlara bağlı olan ''kellik''
hastalığı ile karıştırılarak ''saçkıran'' veya ''saçkesen'' gibi adlarla
anılmaktadır. Akşam saçlı yatılıp, sabah saçsız kalkma diye tanımlanabilecek
bir şekilde ani dökülme olur. Başlangıç genellikle 1 - 2 cm. çapında kılsız,
parlak bir alan şeklindedir, bazen yavaş bir yayılma da görülebilir. Genellikle
tedavi edilmese bile 3 - 6 ayda kendiliğinden iyileşir (sirke veya sarımsak
sürülmese de iyileşebilir).
Ender olarak, hızla ilerleyen ve tüm saçı, hatta kaş, kirpik ve vücut tüylerini
de döken daha şiddetli türleri de görülebilir. En çok üzerinde durulan
nedenler, psikolojik gerginlik ve sıkıntılardandır. Bununla karışabilecek bir
hastalık da, saçlı derinin yüzeysel mantar hastalıklarıdır. Bunlarda da parçalı
dökülmeler vardır, fakat üzerindeki kepekler ve kırık saçlar sayesinde
ayırdedilir. Psikolojik nedenlere bağlı saç koparmalar, saçları sürekli gererek
toplamalar da önceleri geçici, zamanla kalıcı dökülmelere neden olabilir.
